Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, Türkiye Cumhuriyeti’nde aile yapısının korunması ve güçlendirilmesi, çocukların, kadınların, engellilerin, yaşlıların, şehit yakınları ve gazilerin sosyal haklarının desteklenmesi ile sosyal hizmet ve sosyal yardım politikalarının yürütülmesinden sorumlu bakanlıktır. Bakanlık, sosyal devlet ilkesine uygun şekilde dezavantajlı gruplara yönelik hizmetleri planlar, koordine eder ve uygular.
Kuruluş ve tarihçe
Aile alanındaki kurumsal yapı, 1980’li yılların sonlarında aile araştırmaları yapan birimlerle şekillenmiştir. 2011 yılında Aile ve Sosyal Politikalar Bakanlığı kurulmuş, aile ve sosyal hizmetler alanındaki pek çok görev bu çatı altında toplanmıştır. 2018’de Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı adıyla yeniden yapılandırılan yapı, daha sonra yapılan düzenlemeyle Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ve Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı olarak iki ayrı bakanlığa ayrılmıştır. Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı, bugün aile ve sosyal hizmet odaklı politikaların ana yürütücüsüdür.
Görev ve sorumluluklar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının başlıca görevleri şunlardır:
- Aile kurumunu koruyucu, destekleyici ve güçlendirici politikalar geliştirmek
- Çocukların korunması, bakımı ve refahına yönelik hizmetleri planlamak ve yürütmek
- Kadına yönelik şiddetin önlenmesi için koruyucu ve önleyici mekanizmalar oluşturmak
- Engelli bireylerin toplumsal hayata katılımını destekleyen hizmet ve programları yürütmek
- Yaşlı bireyler için bakım, destek ve sosyal içerme odaklı hizmetler sunmak
- Şehit yakını, gazi ve vazife malullerinin sosyal hak ve hizmetlerini koordine etmek
- Sosyal yardımların usul ve esaslarını belirlemek, uygulama ve denetimini yapmak
- Aile ve sosyal hizmetler alanında ulusal strateji, eylem planı ve mevzuat hazırlıkları yürütmek
Hizmet alanları
Bakanlığın hizmetleri, farklı hedef gruplara göre yapılandırılmıştır:
- Aile hizmetleri: Aile danışmanlığı, aile eğitimi programları, aile içi ilişkileri güçlendirici çalışmalar
- Çocuk hizmetleri: Koruma altındaki çocuklar, çocuk destek merkezleri, koruyucu aile ve evlat edinme süreçleri
- Kadın hizmetleri: Kadına yönelik şiddetin önlenmesi, sığınma evleri, Şiddet Önleme ve İzleme Merkezleri (ŞÖNİM) ve farkındalık çalışmaları
- Engelli ve yaşlı hizmetleri: Engelli ve yaşlı bireylere yönelik bakım, destek, gündüzlü ve yatılı kurum hizmetleri
- Şehit yakını ve gazi hizmetleri: Hak, destek ve sosyal uyum süreçlerine ilişkin hizmetler
- Sosyal yardımlar: İhtiyaç sahiplerine yönelik ayni ve nakdi yardımların yürütülmesi ve koordinasyonu
Teşkilat yapısı
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığının teşkilatı, merkez ve taşra yapısından oluşur. Merkez teşkilatında bakan, bakan yardımcıları, ana hizmet birimleri, rehberlik ve denetim birimleri ile destek birimleri yer alır. Taşra teşkilatı ise illerde ve bazı ilçelerde faaliyet gösteren il müdürlükleri, sosyal hizmet merkezleri ve çeşitli bakım/rehabilitasyon kuruluşlarından oluşur. Böylece bakanlık, politikalarını hem ulusal düzeyde planlayıp hem de yerel düzeyde uygulamaya aktarır.
İlgili kavramlar
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı ile bağlantılı temel kavramlar arasında sosyal hizmet, sosyal yardım, aile politikası, çocuk koruma sistemi, engelli hakları, yaşlı hakları, kadına yönelik şiddetle mücadele ve sosyal devlet ilkesi yer alır. Bu kavramlar, bakanlığın yürüttüğü çalışmaların çerçevesini oluşturur.