Ötzi ya da bilinen adıyla “Buz Adam”, Alpler’de 5300 yıl boyunca buzların içinde korunmuş doğal bir mumyadır. 1991 yılında Avusturya–İtalya sınırındaki Ötztal Alpleri’nde iki dağcı tarafından tesadüfen bulundu. İlk bakışta yakın zamanda ölen bir dağcı sanılsa da, yapılan radyokarbon testleri bunun MÖ 3300–3100 yılları arasında yaşamış bir adama ait olduğunu gösterdi. Böylece insanlık tarihinin en iyi korunmuş doğal mumyalarından biri ortaya çıktı.
Ötzi’nin bedeninin bulunduğu nokta, dar bir kaya oyuğuydu. Üzerini örten kar ve buz tabakası, onu yüzyıllar boyunca adeta bir zaman kapsülü içinde sakladı. Vücudu, giysileri, taşıdığı aletler ve hatta midesindeki son öğün bile büyük ölçüde korunmuş durumdaydı. Bu sayede Tunç Çağı’nda yaşayan bir insanın günlük hayatı hakkında benzersiz bilgiler elde edildi.
Arkeologların incelediği giysiler, Ötzi’nin yaşadığı coğrafyanın zorlu iklimine uygun şekilde tasarlanmıştı. Farklı hayvanların derilerinden yapılmış, yamalı bir üst giysi, deri legging tarzı pantolon, otla doldurulmuş ve dışı deriden yapılmış ayakkabılar, kürklü bir başlık ve kemer takımı taşıyordu. Deri analizleri, keçi, koyun, geyik ve ayı gibi en az beş farklı hayvanın kullanıldığını gösteriyor. Bu da o dönemde hem hayvancılığın hem de deri işçiliğinin oldukça gelişmiş olduğunu düşündürüyor.
Ötzi’nin bedeninde 60’tan fazla dövme tespit edildi. Bu dövmeler süslü motifler değil, kısa çizgiler ve küçük işaretlerden oluşuyor. İlginç olan, bu işaretlerin bel, diz, ayak bileği ve omurga çevresinde yoğunlaşması. Röntgen ve tıbbi incelemeler, dövmelerin bulunduğu bölgelerde eklem ve omurga sorunları olduğunu ortaya koydu. Bu yüzden bu işaretlerin süsten çok, ağrıyan bölgelere uygulanan ilkel bir tedavi, bir tür “proto-akupunktur” yöntemi olabileceği düşünülüyor.
Sağlık açısından bakıldığında Ötzi’nin mükemmel durumda olmadığı görülüyor. Bağırsaklarında parazitler, dişlerinde ciddi aşınma ve çürükler, atardamarlarında erken dönem damar sertliği bulguları var. Akciğerleri ise muhtemelen kapalı alan ateşlerinden kaynaklanan yoğun dumana maruz kaldığını gösteriyor. Yine de dağlık arazide uzun yürüyüşler yapabilecek, avcılık ve yolculukla iç içe bir hayat sürdürdüğü anlaşılıyor.
Ötzi’nin yanında neredeyse tam bir hayatta kalma seti bulunuyordu. En dikkat çekici eşyalardan biri, yew ağacından saplı saf bakır bir baltaydı. O dönem için bakır balta, hem ekonomik hem de sosyal açıdan büyük değer taşıyan bir araçtı. Ayrıca çakmaktaşı bıçak, yarım kalmış oklar ve ok yapımında kullanılan geyik boynuzu parçaları, uzun bir yay, ateş yakma kiti ve iki farklı mantar türü taşıyordu. Bu mantarlardan birinin ateş yakmaya, diğerinin ise parazitlere karşı tedavi amaçlı kullanıldığı düşünülüyor.
Ötzi’nin ölüm sebebi, keşiften yıllar sonra netleşti. İlk dönemde dağda yolunu kaybedip donarak öldüğü sanılıyordu. Ancak detaylı röntgen ve tomografi incelemeleri, sol omzuna saplanmış bir ok ucu olduğunu ortaya çıkardı. Ok, köprücük kemiğinin altındaki büyük bir atardamara zarar vermişti; bu da birkaç dakika içinde ölümcül olabilecek bir yaralanma anlamına geliyor. Ayrıca başında darbe izleri ve ellerinde yakın dövüş sırasında alınmış olabilecek kesikler bulundu. Eşyalarındaki kan analizleri ise birden fazla kişiye ait izler taşıdığını gösterdi. Bugün kabul edilen yaygın görüş, Ötzi’nin bir çatışma sonucunda, sırtından vurularak öldüğü yönündedir.
Ötzi’nin önemi yalnızca iyi korunmuş bir mumya olmasından kaynaklanmıyor. Onun sayesinde Tunç Çağı’nda kullanılan giysi ve aletlerin yapısı, ticaret yolları, sağlık sorunları, tıbbi uygulamalar ve hatta beslenme biçimi hakkında doğrudan bilgi edinebiliyoruz. Baltasındaki bakırın kimyasal analizi, metalin İtalya’nın daha güney bölgelerinden geldiğini gösteriyor; bu da sanılandan daha geniş bir ticaret ve etkileşim ağına işaret ediyor.
Bugün Ötzi’nin mumyası ve eşyaları, İtalya’nın Bolzano kentindeki Güney Tirol Arkeoloji Müzesi’nde özel olarak tasarlanmış soğuk bir odada sergileniyor. Ziyaretçiler, camın arkasından 5300 yıl önce yaşamış bu adamı, neredeyse hayattaymış gibi görebiliyor. Ötzi, bu sayede yalnızca geçmişin bir tanığı değil, aynı zamanda insanlık tarihinin en çarpıcı zaman kapsüllerinden biri olarak kabul ediliyor.