Cengiz Topel

Tam adı: Cengiz Topel
Doğum tarihi: 2 Eylül 1934
Doğum yeri: İzmit, Kocaeli, Türkiye
Ölüm tarihi: 8 Ağustos 1964
Ölüm yeri: Kıbrıs
Yaşı: 29
Uyruğu: Türk
Mesleği: Askerî pilot
Bağlılığı: Türk Silahlı Kuvvetleri
Kuvveti: Türk Hava Kuvvetleri
Rütbesi: Yüzbaşı
Görev yaptığı birlik: 112. Filo
Kullandığı uçak: F-100 Super Sabre
Katıldığı harekât: 1964 Kıbrıs hava harekâtı
Bilinen unvanı: Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi
Defin yeri: Sakızağacı Hava Şehitliği, Edirnekapı, İstanbul

Cengiz Topel, Türk Hava Kuvvetlerinde görev yapan askerî pilot ve yüzbaşıdır. Kıbrıs Türklerine yönelik saldırıların durdurulması amacıyla 8 Ağustos 1964’te düzenlenen hava harekâtına katıldı. Kullandığı F-100 Super Sabre savaş uçağının yerden açılan ateşle vurulması üzerine paraşütle atladı ve sağ olarak karaya ulaştı.

İndiği bölgede Rum askerlerince esir alınan Topel, esaret altında şehit oldu. Cengiz Topel, Kıbrıs’taki ilk Türk hava harp şehidi ve Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi olarak Türk tarihindeki yerini aldı.

İlk yılları ve ailesi

Cengiz Topel, 2 Eylül 1934 tarihinde Kocaeli’nin İzmit ilçesinde doğdu. Babası Trabzonlu tütün eksperi Hakkı Bey, annesi ise Mebuse Hanım’dı. Ailenin dört çocuğundan üçüncüsüydü.

Babasının görevi nedeniyle çocukluğu Türkiye’nin farklı şehirlerinde geçti. İlkokula Bandırma’da başladı ve eğitimine Gönen’de devam etti. Babasının vefatından sonra ailesiyle birlikte İstanbul’un Kadıköy ilçesine yerleşti.

İlk ve ortaöğrenimini Kadıköy’deki Yeldeğirmeni Okulu’nda tamamladı. Bir süre Haydarpaşa Lisesinde eğitim gördükten sonra askerlik mesleğini seçerek Kuleli Askerî Lisesine geçti.

Askerî eğitimi

Cengiz Topel, Kuleli Askerî Lisesinden 1953 yılında mezun oldu. Ardından Kara Harp Okuluna girdi ve buradaki eğitimini 1955 yılında tamamladı.

Kara Harp Okulundan asteğmen rütbesiyle mezun olan Topel, Türk Silahlı Kuvvetlerine katıldı. Havacılığa duyduğu ilgi ve yeteneği nedeniyle pilotaj eğitimi almak üzere Kanada’ya gönderildi.

Kanada’daki eğitimini başarıyla tamamlayarak pilot brövesini aldı. 1957 yılında Türkiye’ye döndü ve Merzifon’daki 5. Ana Jet Üs Komutanlığında göreve başladı.

Türk Hava Kuvvetlerindeki kariyeri

Cengiz Topel, Merzifon’daki görevinin ardından 1961 yılında Eskişehir 1. Hava Ana Jet Üssüne atandı. Burada savaş pilotu olarak eğitim aldı ve F-100 Super Sabre uçaklarında görev yaptı.

Başarılı askerî kariyeri sonucunda 1963 yılında yüzbaşı rütbesine terfi etti. Kıbrıs’taki son görevi sırasında dört savaş uçağından oluşan kolun komutanlığını üstlenmesi, sahip olduğu deneyim ve sorumluluğu göstermekteydi.

Kıbrıs’ta yaşanan gelişmeler

1963 yılının sonlarından itibaren Kıbrıs’taki Türk toplumuna yönelik saldırılar yoğunlaştı. 1964 yılının Ağustos ayında Rum ve Yunan güçleri, Türklerin savunduğu Erenköy ve çevresine yönelik geniş kapsamlı bir saldırı başlattı.

Erenköy, Kıbrıs Türklerinin dış dünyayla bağlantısı ve savunması bakımından stratejik öneme sahipti. Bölgede bulunan Kıbrıs Türkleri ile eğitimlerini yarıda bırakarak savunmaya katılan üniversite öğrencileri, ağır silahlarla desteklenen birliklere karşı direniş gösterdi.

Saldırıların giderek şiddetlenmesi üzerine Türkiye, Kıbrıs Türklerini korumak ve saldırgan güçler üzerinde caydırıcılık oluşturmak amacıyla hava harekâtı düzenleme kararı aldı.

Cengiz Topel’in son görevi

Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel, 8 Ağustos 1964 tarihinde Eskişehir’den Kıbrıs’a gönderilen dört uçaklık kolun komutanıydı.

Harekâta katılan uçaklarda Yüzbaşı Cengiz Topel, Üsteğmen İzzet Öztarhan, Yüzbaşı Mehmet Konedralı ve Üsteğmen Ethem Sancar görev yapıyordu.

Topel’in kullandığı F-100 Super Sabre savaş uçağı, harekât sırasında yerden açılan uçaksavar ateşiyle vuruldu. Uçağından dumanlar yükseldiğini fark eden diğer pilotlar, telsiz aracılığıyla Topel’e uçaktan atılması gerektiğini bildirdi.

Uçağın kontrol edilemeyecek ölçüde hasar görmesi üzerine Cengiz Topel fırlatma koltuğunu kullandı. Uçaktan ayrıldıktan sonra paraşütü açıldı ve sağ olarak yere indi.

Esir alınması

Cengiz Topel, Lefke, Gaziveren, Elye ve Çamlıköy arasındaki Peristeronori adlı Rum köyünün yakınlarına indi. Kıbrıs Türklerinin kontrolündeki bölgeye ulaşmaya çalışırken Rum askerleri tarafından yakalanarak esir alındı.

Türk kaynaklarına göre Cengiz Topel, uluslararası savaş hukukunun savaş esirlerine ilişkin hükümlerine aykırı şekilde işkenceye maruz bırakılarak öldürüldü.

Rum yönetimi ise Topel’in yaralı olarak ele geçirildiğini, hastanede tedavi altına alındığını ve burada hayatını kaybettiğini ileri sürdü.

Cengiz Topel’in naaşı, Türkiye’nin ve uluslararası kuruluşların yoğun girişimlerinin ardından 12 Ağustos 1964 tarihinde Türk yetkililere teslim edildi.

Cenaze törenleri ve defnedilmesi

Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel için Kıbrıs, Adana, Ankara ve İstanbul’da geniş katılımlı cenaze törenleri düzenlendi.

Topel’in naaşı, 14 Ağustos 1964 tarihinde İstanbul’un Edirnekapı semtinde bulunan Sakızağacı Hava Şehitliği’nde toprağa verildi.

Henüz 29 yaşında şehit olan Cengiz Topel, Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi olarak kabul edildi.

Cengiz Topel’in kullandığı uçak

Cengiz Topel’in son görevinde kullandığı uçak, Amerikan yapımı North American F-100 Super Sabre savaş uçağıydı. F-100, ses hızını aşabilen ve Türk Hava Kuvvetleri tarafından uzun yıllar kullanılan jet savaş uçaklarından biriydi.

Bazı internet yayınlarında Cengiz Topel’in F-16 pilotu olduğu yönünde yanlış bilgiler bulunmaktadır. Ancak F-16 uçakları, Cengiz Topel’in şehit olduğu 1964 yılında henüz hizmette değildi. Topel’in vurulan uçağı F-100 Super Sabre modeliydi.

1964 harekâtı ile 1974 Kıbrıs Barış Harekâtı arasındaki fark

Cengiz Topel’in şehit olduğu hava harekâtı, 1974 yılında gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı değildir.

Topel, 8 Ağustos 1964 tarihinde Erenköy çevresindeki Kıbrıs Türklerini korumak amacıyla gerçekleştirilen hava harekâtında görev yaptı. Kıbrıs Barış Harekâtı ise bu olaydan yaklaşık on yıl sonra, 20 Temmuz 1974 tarihinde başladı.

Bu nedenle Cengiz Topel’in “Kıbrıs Barış Harekâtı’nda şehit olduğu” şeklindeki ifadeler tarihsel açıdan doğru değildir.

Hatırası ve mirası

Cengiz Topel’in adı Türkiye ile Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde çok sayıda mahalleye, caddeye, sokağa, okula, hastaneye, parka ve askerî tesise verildi.

Kocaeli’de bulunan askerî havaalanı Cengiz Topel’in adını taşımaktadır. Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde bir köye ve hastaneye de onun adı verilmiştir.

Topel’in hatırası, Lefke bölgesinde bulunan Şehit Hava Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel Anıtı’nda yaşatılmaktadır. Anıtta Topel’in hayatını anlatan bilgi panoları, kişisel fotoğrafları, cenaze törenlerine ait görüntüler ve vurulan uçağından kalan parçalar bulunmaktadır.

Anıtın önünde, Cengiz Topel’in kullandığı F-100 Super Sabre savaş uçağının benzeri sergilenmektedir.

Türk havacılık tarihindeki yeri

Cengiz Topel; askerî disiplini, cesareti, görev bilinci ve Kıbrıs Türklerini korumak amacıyla üstlendiği son göreviyle Türk havacılık tarihinin simge isimlerinden biri oldu.

Adı yalnızca bir savaş pilotu olarak değil, Kıbrıs Türk toplumunun varoluş mücadelesinde hayatını feda eden bir asker olarak da hafızalara kazındı.

Aradan geçen yıllara rağmen Cengiz Topel’in hayatı ve şehadeti, Türkiye’de ve Kuzey Kıbrıs Türk Cumhuriyeti’nde düzenlenen anma programlarıyla gelecek nesillere aktarılmaya devam etmektedir.

Kronoloji

2 Eylül 1934: İzmit’te doğdu.
1953: Kuleli Askerî Lisesinden mezun oldu.
1955: Kara Harp Okulunu bitirerek Türk Silahlı Kuvvetlerine katıldı.
1955-1957: Kanada’da pilotaj eğitimi aldı.
1957: Türkiye’ye dönerek Merzifon 5. Ana Jet Üs Komutanlığında göreve başladı.
1961: Eskişehir 1. Hava Ana Jet Üssüne atandı.
1963: Yüzbaşı rütbesine terfi etti.
8 Ağustos 1964: Kıbrıs’taki hava harekâtında uçağı vuruldu, paraşütle atladı ve esir alındı.
8 Ağustos 1964: Esaret altında şehit oldu.
12 Ağustos 1964: Naaşı Türk yetkililere teslim edildi.
14 Ağustos 1964: İstanbul’daki Sakızağacı Hava Şehitliği’nde toprağa verildi.
1990: KKTC’deki Cengiz Topel Anıtı ziyarete açıldı.

Cengiz Topel kimdir?

Cengiz Topel, Türk Hava Kuvvetlerinde görev yapan pilot yüzbaşıdır. 8 Ağustos 1964’te Kıbrıs’ta düzenlenen hava harekâtında uçağı vurulduktan sonra paraşütle atlamış, Rum askerlerince esir alınmış ve şehit edilmiştir.

Cengiz Topel ne zaman ve nerede doğdu?

Cengiz Topel, 2 Eylül 1934 tarihinde Kocaeli’nin İzmit ilçesinde doğdu.

Cengiz Topel ne zaman şehit oldu?

Cengiz Topel, 8 Ağustos 1964 tarihinde Kıbrıs’ta şehit oldu.

Cengiz Topel hangi uçağı kullanıyordu?

Cengiz Topel, son görevinde F-100 Super Sabre savaş uçağını kullanıyordu. F-16 pilotu olduğu yönündeki bilgiler doğru değildir.

Cengiz Topel Kıbrıs Barış Harekâtı’nda mı şehit oldu?

Hayır. Cengiz Topel 8 Ağustos 1964’teki Kıbrıs hava harekâtında şehit oldu. Kıbrıs Barış Harekâtı ise 20 Temmuz 1974’te başladı.

Cengiz Topel’in uçağı nasıl düşürüldü?

Cengiz Topel’in kullandığı F-100 Super Sabre, Kıbrıs’taki harekât sırasında yerden açılan uçaksavar ateşiyle vuruldu.

Cengiz Topel kaç yaşında şehit oldu?

2 Eylül 1934 doğumlu olan Cengiz Topel, 8 Ağustos 1964’te şehit olduğunda 29 yaşındaydı.

Cengiz Topel’in mezarı nerede?

Cengiz Topel’in kabri, İstanbul Edirnekapı’daki Sakızağacı Hava Şehitliği’nde bulunmaktadır.

Cengiz Topel neden önemlidir?

Cengiz Topel, Kıbrıs’taki ilk Türk hava harp şehidi ve Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi kabul edilmektedir.

Kaynaklar

Anadolu Ajansı – Kıbrıs’taki ilk havacı şehit: Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel
Anadolu Ajansı – Cumhuriyet döneminin ilk hava harp şehidi: Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel
T.C. Kültür ve Turizm Bakanlığı Film Mirasım Arşivi – Cengiz Topel’in Cenaze Töreni
Millî Savunma Bakanlığı – Şehit Pilot Yüzbaşı Cengiz Topel anma mesajları