Üsküdar, İstanbul’un Anadolu Yakası’nda, Boğaziçi’nin doğu kıyısında yer alan köklü bir ilçedir. Karşısında Tarihi Yarımada, Karaköy ve Beşiktaş bulunur; kuzeyde Beykoz, doğuda Ümraniye, güneydoğuda Ataşehir, güneyde ise Kadıköy ile komşudur. Yaklaşık 35 km²’lik yüzölçümüne ve 500 bini aşan nüfusa sahip olan Üsküdar, Anadolu Yakası’nın en eski ve en yoğun yerleşim merkezlerinden biridir.
Tarihçe
Üsküdar’ın tarihi, antik dönemlere kadar uzanır. Bölge, MÖ 7. yüzyıl civarında Megaralı kolonistler tarafından kurulmuş ve uzun süre boyunca “Chrysopolis” (Altın Şehir) adıyla anılmıştır. Bizans döneminde önemli bir liman ve geçiş noktası olan yerleşim, Osmanlıların İstanbul’u fethetmesinden önce de kentin dışında fakat yakından ilişkili bir merkezdi. Osmanlı döneminde Üsküdar; Anadolu’dan gelen kervanlar, hacı kafileleri ve göçmenler için İstanbul’un Asya kapısı hâline geldi. İlçe, geniş mezarlıkları, tekkeleri, dergâhları ve vakıf yapılarıyla aynı zamanda önemli bir dinî ve kültürel merkez olarak gelişti.
Konum ve semtler
Üsküdar; sahilden iç kesimlere doğru yükselen yamaçları, Boğaz kıyısına dizilen mahalleleri ve tepeleriyle dikkat çeker. İskele meydanının çevresi ilçenin kalbi sayılır; buradan Kuzguncuk, Beylerbeyi, Çengelköy ve Kandilli gibi Boğaz köylerine doğru sahil boyunca yerleşim devam eder. İç kesimlerde Altunizade, Bağlarbaşı, Ünalan, Bulgurlu ve Çamlıca gibi mahalleler bulunur. Çamlıca tepeleri, hem şehrin panoramik manzarasını izlemek hem de dinlenmek için İstanbulluların sıkça tercih ettiği noktalardandır.
Kültür ve önemli yapılar
Üsküdar, çok sayıda tarihî cami, tekke, türbe ve mezarlığıyla “eski İstanbul” atmosferini güçlü şekilde hissettiren ilçelerden biridir. İskele Meydanı’na yakın konumdaki Mihrimah Sultan Camii ve kıyıda, denize açılan konumuyla dikkat çeken Şemsi Paşa Camii, ilçenin simge yapıları arasındadır. Yine Üsküdar’da bulunan Yeni Valide Camii, Atik Valide Külliyesi, Çinili Camii ve Karacaahmet Mezarlığı, tarihî ve dinî önem taşıyan diğer başlıca noktalardır. Fethi Paşa Korusu ve sahil parkları ise yeşil alanlarıyla hem ilçe halkına hem de ziyaretçilere nefes alanı sunar.
Günlük yaşam ve kimlik
Üsküdar, bir yandan İstanbul’un yoğun temposuna ayak uyduran bir merkez; diğer yandan mahalle kültürünün hâlâ hissedilebildiği bir yerleşimdir. İlçede geleneksel esnaf kültürü, çarşı içindeki küçük dükkânlar, lokantalar ve çay bahçeleriyle varlığını sürdürür. Çeşitli tarikatlara ve dergâhlara ev sahipliği yapmış geçmişi nedeniyle Üsküdar, tarih boyunca muhafazakâr ve manevî iklimin güçlü hissedildiği yerlerden biri olarak anılmıştır. Buna karşın üniversiteler, eğitim kurumları ve sanat mekânları sayesinde genç nüfusun da yoğun olduğu, dinamik bir sosyal yaşam söz konusudur.
Ulaşım
Üsküdar, İstanbul’un en önemli ulaşım merkezlerinden biridir. İlçeden Avrupa Yakası’na; Eminönü, Karaköy, Kabataş ve Beşiktaş’a düzenli vapur ve motor seferleri yapılır. Marmaray hattının Üsküdar istasyonu, Boğaz’ın altından geçen demir yolu bağlantısıyla ilçeyi hem Anadolu Yakası’nın doğusuna hem de Avrupa Yakası’nda Sirkeci ve Halkalı yönüne bağlar. Ayrıca Üsküdar’dan Çekmeköy istikametine giden metro hattı, çok sayıda otobüs ve minibüs güzergâhı ile 15 Temmuz Şehitler Köprüsü’ne çıkan yollar, ilçeyi kentin diğer bölgelerine entegre eder.
Üsküdar bugün
Bugün Üsküdar; yoğun konut alanları, sahil boyunca uzanan yürüyüş yolları, korular, eğitim kurumları ve tarihî yapılarıyla İstanbul’un hem yaşamak hem de gezmek için tercih edilen ilçeleri arasındadır. Boğaz manzarası, iskele meydanının hareketliliği ve sokak aralarındaki sakin mahalle dokusu, ilçeye kendine özgü bir karakter kazandırır.