Batı Roma İmparatorluğu, Roma İmparatorluğu’nun idari olarak Doğu ve Batı şeklinde ikiye ayrılmasından sonra, imparatorluğun batı topraklarını yöneten bölümüdür. Resmî olarak kendini hâlâ “Roma İmparatorluğu”nun bir parçası saymış, merkezi başlangıçta Roma olmakla birlikte zamanla Milano ve Ravenna gibi şehirlere kaymıştır. Batı Roma, kabaca MS 395 ile MS 476 yılları arasındaki dönemi ifade eder ve geleneksel olarak “Batı Roma’nın çöküşü” ile Orta Çağ’ın başlangıcı simgelenir.
Doğu ve Batı Roma arasındaki ayrım, İmparator Theodosius’un ölümünden sonra oğulları arasında yönetimin paylaşılmasıyla belirginleşmiştir. Batı Roma; İtalya, Galya, Hispania, Britanya ve Kuzey Afrika gibi bölgeleri kapsamış, ancak 4. ve 5. yüzyıllar boyunca ekonomik zayıflama, iç siyasi çekişmeler ve barbar kavimlerin baskısıyla giderek güç kaybetmiştir. Vizigotlar, Vandallar, Ostrogotlar gibi Germen kökenli toplulukların akınları, Batı Roma ordusunun büyük ölçüde bu kavimlerden gelen paralı asker ve federatlara dayanmasıyla daha karmaşık bir hâl almıştır.
410 yılında Vizigot kralı Alarik’in Roma’yı yağmalaması, Batı Roma otoritesinin zayıflığını açığa çıkaran önemli bir dönüm noktasıdır. 455’te Vandalların Roma’ya saldırması ve Afrika topraklarının kaybı, imparatorluğun ekonomik temelini daha da sarsmıştır. Son aşamada Batı Roma tahtına geçen imparatorlar güçlü bir merkezi otorite kurmakta zorlanmış, saray entrikaları ve komutanlar arasındaki çekişmeler, devletin toparlanmasını engellemiştir.
Geleneksel olarak Batı Roma İmparatorluğu’nun sonu, 476 yılında Germen kökenli komutan Odoacer’in, genç imparator Romulus Augustulus’u tahttan indirmesiyle tarihlenir. Odoacer, imparatorluk alametlerini Konstantinopolis’e göndererek Batı’da ayrı bir imparatorluk iddiasından vazgeçildiğini göstermiştir. Bu olay, Batı Roma’nın siyasal varlığının sona ermesi, ancak Roma mirasının farklı Germen krallıkları içinde ve Doğu Roma (Bizans) aracılığıyla yaşamaya devam etmesi anlamına gelir.
Batı Roma İmparatorluğu, kısa ömürlü son yüzyıllarına rağmen, Roma hukukunun, Latince dilinin ve Hristiyanlığın Batı Avrupa’ya yerleşmesinde belirleyici rol oynamıştır. Orta Çağ boyunca kurulan birçok krallık, meşruiyetini Roma mirasına dayandırmış; papalık kurumu ve “Roma” fikri, Batı dünyasının siyasal ve kültürel hafızasında yaşamayı sürdürmüştür.